حسين مير حيدر
41
معارف گياهى ( فارسى )
قوىتر از گونهء دشتى يا به اصطلاح گونه بستانى آن است . ميوه و برگ گونهء كوهى مخدّر و خوابآور است و مقدار خوراك آن در حدود خمس مقدار خوراك از كاكنج دشتى است و اگر بيشتر خورده شود مسموميت ايجاد كرده و اختلال حواس و جنون مىآورد . كاكنج از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى سرد و خشك است . از نظر خواص معتقدند كه قطرهء عصارهء ميوهء آن براى التيام زخمهاى مزمن گوش بسيار مفيد است و شربت عصارهء ميوهء آن براى رفع نفستنگى و رفع تشنگى و سختى تنفس و اخراج صفرا و دفع كرم معده و كرم كدو و رفع بيمارىهاى كليه و مثانه و التيام جراحتهاى آنها نافع است . براى كبد بسيار خوب است و اگر تا مدتى هر روز 5 گرم از عصارهء ميوهء آن خورده شود براى يرقان بسيار مفيد است . مدّر است . معروف است كه اگر زن پس از پاكى از عادت ماهيانه هفت عدد از ميوهء آن را بخورد براى جلوگيرى از حامله شدن بسيار مؤثر است . توجه شود كه چون مخدّر قوى است اينگونه مصارف بايد زير نظر پزشك باشد . يكى از اطباى معروف طب سنتى گفته است كه اگر 25 گرم ميوهء خشك كاكنج را با 25 گرم شيح ارمنى مخلوط كرده ، ساييده و بخورند كرم معده و كرم كدو را دفع مىكند . ماليدن عصارهء آن به ورمها و بواسير و زخمها براى نرم كردن آنها خيلى مفيد است . به منظور اينكه عوارض تخدير نداشته باشد ، بهتر است كاكنج با گلقند خورده شود . مقدار خوراك از ميوهء خشك ساييده شده آن تا 20 گرم و از عصارهء آن 6 - 4 گرم است . در موارد ناراحتىهاى مختلف اين گياه را به صورت مربا يا ترشى مصرف مىكنند . براى تهيه دمكرده 50 - 20 گرم ميوه را در يك ليتر آب جوش دم كرده ، و مىخورند . در استعمال خارج از جوشاندهء غليظ آن استفاده مىشود . براى اين كار 140 - 60 گرم گياه را در آب مىجوشانند و در استعمال خارج به كار مىبرند . گونهء ديگرى از اين گياه به انگليسى Husk tomato و Ground cherry و به فرانسوى Coqueret ناميده مىشود . ميوهء آن خوردنى است . گياهى است از خانوادهء Solanaceae نام علمى آن Physalis peruviana L . مىباشد . اينگونه بومى امريكاى حارّه مىباشد و در باغهاى هندوستان نيز كاشته مىشود . در امريكا به عنوان ميوهء مأكول در بازار عرضه مىشود كه شبيه گيلاس در ابعاد كوچكتر و يا شبيه انگور فرنگى است و در امريكاى لاتين با غذاهاى گوشتى به صورت سرخكرده يا پخته و يا در سوپ و با سالاد مصرف مىشود .